Andrzej Kopiczyński zapłacił wysoką cenę za rolę życia. To był miecz obosieczny

Karwowski! Na każdym rogu ulicy

Był moment, gdy Andrzej Kopiczyński nie mógł spokojnie przejść ulicą. Głos narodu był jednogłośny – dla milionów Polaków stał się inżynierem Stefanem Karwowskim. Ta rola przylgnęła do niego mocniej niż własne imię i nazwisko. Jak wspominał po latach Rafał Olbrychski, rozpoznawalność aktora była wręcz nieprawdopodobna. "Gdziekolwiek się nie pojawiliśmy, zaraz ktoś gwizdał melodię lub śpiewał piosenkę z »Czterdziestolatka«, wykrzykiwał »Karwowski, Karwowski!«" – opowiadał. Kopiczyński, choć początkowo nie był faworytem reżysera, swoją naturalnością stworzył postać totalną. Idealistę, trochę fajtłapę, ale przede wszystkim – kogoś bliskiego, niemal członka rodziny w każdym polskim domu. Ta sympatia okazała się jednak mieczem obosiecznym.

Cena za nieśmiertelność?

Za ogromną popularnością czaił się cień, który miał zaważyć na całej jego dalszej karierze. Andrzej Kopiczyński stał się ofiarą własnego sukcesu, postacią tak silnie utożsamioną z jednym bohaterem, że reżyserzy bali się powierzać mu inne zadania. Ten paradoks celnie ujął Rafał Olbrychski: "Po »Czterdziestolatku« zyskał ogromną popularność, ale równocześnie stracił na tzw. rynku pracy. Został sformatowany i zaszufladkowany". Aktor, który dał Karwowskiemu twarz, głos i serce, wpadł w pułapkę zawodowego zaszufladkowania. Rola życia, która dała mu nieśmiertelność w sercach widzów, jednocześnie zamknęła przed nim drzwi do artystycznego rozwoju. Stał się zakładnikiem inżyniera z telewizyjnego ekranu.

Gdy zgasły wszystkie światła

Tragiczny finał tej historii rozegrał się z dala od kamer i blasku fleszy. Ostatnie lata życia Andrzeja Kopiczyńskiego naznaczone były walką z bezlitosną chorobą. Aktor zmagał się z postępującą chorobą Alzheimera, która powoli odbierała mu pamięć i tożsamość. W tym najtrudniejszym czasie czuwała przy nim ukochana żona, Monika Dzienisiewicz-Olbrychska, która opiekowała się nim do samego końca. Los napisał jednak scenariusz bardziej okrutny niż jakikolwiek dramat filmowy. Kopiczyński zmarł w 2016 roku, zaledwie kilka miesięcy po jej odejściu. Został sam w najciemniejszym momencie swojego życia, opuszczony przez tę, która była jego największym wsparciem.

Klątwa, która przetrwała system

Historia Kopiczyńskiego to najsmutniejszy, ale niejedyny rozdział opowieści o "klątwie Czterdziestolatka". Ten medialny termin, krążący wśród fanów, dobrze oddaje losy części obsady. Roman Kłosowski, niezapomniany Maliniak, pod koniec życia stracił wzrok. Wielu innych aktorów, którzy pojawili się w serialu, odeszło w zapomnieniu. Sam reżyser, Jerzy Gruza, przyznawał, że gigantyczny sukces produkcji dla niektórych stał się ciężarem. W jego słowach pobrzmiewała gorzka refleksja nad mechanizmami epoki: system PRL potrafił najpierw kogoś unieśmiertelnić, a potem o nim brutalnie zapomnieć. Historia inżyniera Karwowskiego była komedią o smutnej rzeczywistości. Historia aktora, który go zagrał, stała się jej tragicznym dopełnieniem.