Po blisko 100 latach powrócił do Konina. Niezwykłe losy unikatowego katalogu Biblioteki Żydowskiej

2026-11-03 16:14

Jedyny ocalały na świecie katalog dawnej Biblioteki Żydowskiej w Koninie powrócił do miasta po blisko 100 latach. Unikatowy dokument odnalazła w rzeczach osobistych żona zmarłego pisarza Theo Richmonda. Ze względu na niezwykle delikatny stan papieru, zabytek bezpiecznie przewiozły z Londynu w bagażu podręcznym dwie mieszkanki Konina

Ślad po niezwykłym dokumencie - katalogu Żydowskiej Biblioteki i Czytelni Społecznej w Koninie - pojawił się w wydanej w 2001 roku książce Theo Richmonda „Uporczywe echo. Sztetl Konin”. Autor wspomniał w niej, że jego wujek, Jakub Sarna, wyjeżdżając z Konina, zabrał katalog ze sobą. Po śmierci Richmonda w 2022 roku rozpoczęły się wieloletnie poszukiwania tego unikatowego dokumentu. Wdowa po pisarzu, Lee Langley, początkowo nie mogła go odnaleźć. Przełom nastąpił dopiero wtedy, gdy zaczęła przeglądać osobiste rzeczy męża.

Katalog okazał się jednak w bardzo złym stanie, ponieważ papier z którego został wykonany jest bardzo cienki i łamliwy

Niewielka w rozmiarach książeczka, ale zawiera tysiące tytułów na pożółkłych i naprawdę kruchych kartach, zawiera tysiące tytułów książek, które kiedyś czytały koninianki i koninianie. Oprawa klasyczna jak w tamtych czasach, chociaż i tak na tamten moment dość kosztowna, bo sztywna, płócienna, pokryta specjalnym impregnatem. Katalog zawiera też jakieś odręczne notatki. Jeszcze ich nie odkrywaliśmy, bo nie nie chcemy go przeglądać, rozkładać i przerzucać tych stron, póki nie zostanie poddany konserwacji i zabezpieczeniu - powiedział Damian Kruczkowski, dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Z. Urbanowskiej w Koninie

Z uwagi na ogromne ryzyko uszkodzenia lub zagubienia przesyłki zdecydowano, że katalog nie może zostać wysłany pocztą. Z pomocą przyszły mieszkanki Konina - Aleksandra Olesiak oraz jej córka Julia, uczennica I LO w Koninie, które akurat przebywały turystycznie w Londynie. Zgodziły się one osobiście odebrać i przetransportować wolumin

Na początku to było tylko czy przywieziesz nam książkę? No oczywiście, tak! Ale jak się okazało, że to jest tak bezcenna książka, to już był stres. Także pogodę miałyśmy typowo londyńską, czyli wiało i lało, więc jak odebrałyśmy tę książkę, od razu zawiozłyśmy ją do domu bezpiecznie, żeby nic jej się nie stało - powiedziała Aleksandra Olesiak

Postawę Aleksandry i Julii Olesiak doceniły władze miasta. Zastępca prezydenta Konina, Witold Nowak wręczył specjalne podziękowane mieszkankom Konina

Mamy tu do czynienia z działaniem, które jest bardzo dobrym przykładem tego, że patriotyzm nie musi się wyrażać wobec państwa czy miasta. Nie musi się czasami wyrażać głośno. To jest przykład działania, które pokazuje, że możemy kochać swój kraj i swoją ojczyznę i jego historię poprzez drobne rzeczy, poprzez gotowość do odpowiedzi na jeden telefon, na przetransportowanie takiego artefaktu i to mówię do wszystkich młodych ludzi, do wszystkich mieszkańców naszego miasta, że to jest właśnie postawa patriotyczna. To jest umiłowanie Polski i Konina i jego historii - powiedział Witold Nowak, zastępca prezydenta Konina

Wartość katalogu jest dla Konina bezcenna, ponieważ nie zachował się żaden inny egzemplarz. Nie posiadają go nawet takie instytucje jak Yad Vashem, czy inne biblioteki. Zanim jednak badacze będą mogli w pełni z niego korzystać, katalog zostanie przekazany do konserwacji i zabezpieczenia w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu